Nieuwe Europese richtlijn in wording biedt eindelijk oplossing voor verweesde werken (orphan works)

Posted on 20/09/2012 door

0


Verweesde werken

De hoeveelheid kunst en creatie in muziek, woord en beeld in onze Westerse samenleving is haast niet te overzien.  Musea, overheden en privé-instituten en -verzamelaars bezitten schatten aan cultureel erfgoed.

Ondermeer de Europese Unie werkt al lang aan een gedigitaliseerde bibliotheek of inventaris van deze onuitputtelijke bron van waardevol erfgoed.  Ook andere overheden en instellingen werken aan initiatieven om kunst voor zoveel mogelijk mensen te ontsluiten en beschikbaar te maken.

Tot hun grote frustratie echter worden ze hier vaak in belemmerd door één van de basisprincipes van het auteursrecht: een werk mag slechts gekopieerd, bewerkt of publiek gemaakt worden met de voorafgaande toestemming van de auteur.  Van heel wat kunstwerken echter wéét men eenvoudig weg niet wie de auteur is of kan en hem met de beste wil niet lokaliseren.  Zulke werken noemt men verweesde werken of Orphan works en overheden en musea doorheen de ganse EU zoeken al jarenlang naar een oplossing om ervoor te zorgen dat deze werken, die men niet kan gebruiken omdat men geen toestemming kan bekomen van de auteurs, toch publiek te kunnen maken in gedigitaliseerde vorm.

Nieuwe richtlijn zorgt voor een doorbraak

Het Europese Parlement heeft vorige week eindelijk voor een doorbraak gezorgd met de stemming van een Richtlijn die het mogelijk moet maken in de toekomst om teksten, afbeeldingen of bewegende beelden, werken van beeldende kunst of muziekwerken tóch te gebruiken in het kader van digitaliseringsprojecten die erfgoed beschikbaar moeten maken voor de samenleving.

De richtlijn, die met een overweldigende meerderheid van 531 stemmen voor en slechts 11 stemmen tegen werd aangenomen, geeft musea en overheden de mogelijkheid om werken toch te gebruiken als aan een aantal voorwaarden voldaan is

Dit is weliswaar nog niet het einde van het totstandkomingsproces van de richtlijn, maar aangezien zowel de Raad als de Commissie eerder al hun instemming gaven, zal de nu gestemde tekst zeer dicht bij de eindtekst aanleunen.  Op deze definitieve tekst is het wellicht nog een aantal maanden wachten.

Zorgvuldig onderzoek om de auteurs te vinden

De Richtlijn bestempeld een werk als een verweesd werk als een overheid te goeder trouw alle redelijkerwijs mogelijke inspanningen heeft geleverd om een auteur of rechthebbende te identificeren of lokaliseren, maar hierin niet is geslaagd.  In dat geval wordt het werk in de ganse EU als verweesd werk beschouwd en kan het gebruikt worden onder de voorwaarden van de Richtlijn.

Niet-commercieel gebruik

Verweesde werken mogen gedigitaliseerd, gekopieerd en publiek gemaakt worden voor zover een en ander gebeurd voor niet-commerciële doeleinden.  Het wordt op die manier mogelijk om kunstwerken in digitale bibliotheken of databanken op te nemen, maar bijvoorbeeld niet om er reproducties van te maken met het doel deze te verkopen.

De Richtlijn voorziet een uitzondering voor musea die kunstwerken in bijvoorbeeld hun museumshop willen opnemen.

De auteur kan steeds zijn rechten claimen

Als op een bepaald ogenblik de auteur of rechthebbende toch opduikt en zijn auteurschap bewijst, herneemt hij zijn auteursrecht.  Hij kan op dat ogenblik bijvoorbeeld aanspraak maken op een vergoeding voor de eventuele schade die hem is toegebracht door de verveelvoudiging of publiekmaking van zijn werk.

De Richtlijn heeft hierbij ter bescherming van musea en overheden een belangrijke rem ingebouwd door te voorzien dat de schadevergoeding rekening moet houden met het feit dat het gebruik niet-commercieel was en dat elke schadevergoeding beperkt moet zijn tot de werkelijk door de auteur geleden schade.

Eén bedenking hierbij ons inzien is dat de auteur onmogelijk al zijn rechten kan hernemen.  Eén van zijn essentiële rechten is immers het recht op eerste bekendmaking aan het publiek: alleen de auteur zelf kan beslissen of hij wil dat de wereld zijn werken al dan niet te zien krijgt. Als hij van oordeel is dat een werk bijvoorbeeld niet goed genoeg is, heeft hij het recht het voor altijd achter slot en grendel te houden.  Bovenstaande regeling kan potentieel in conflict komen met dit recht als musea op grote schaal tot op heden niet publiek gemaakte werken ontsluiten en dus de auteur op onherstelbare wijze het recht op eerste bekendmaking ontnemen…

Een belangrijke stap in het ontsluiten van ons kunstpatrimonium

Een en ander is wellicht echter een kleine toegeving in het licht van de grote voordelen die deze Richtlijn kan teweegbrengen.

Met deze nieuwe Richtlijn wordt immers een belangrijke stap gezet in de ontsluiting van ons kunstpatrimonium.  De lijst met verweesde werken is bijzonder lang en de samenleving is ongetwijfeld gebaat bij het beschikbaar maken van die schat aan vaak onbekende kunst.

 

Meer info over auteursrecht vindt u op onze kantoorwebsite www.siriuslegal.be