Naar een nieuw Europees auteursrecht?

Posted on 11/11/2010 door

0


Europees Commissaris voor de Digitale Agenda Neelie Kroes was vorige week te gast op het Forum d’Avignon en deed er enkele opmerkelijke uitspraken over de toekomst van het auteursrecht in Europa.

Zeggen dat het auteursrecht in zijn huidige vorm niet altijd even goed aangepast is aan de digitale tijden waarin we leven, is een open deur intrappen.  Het auteursrecht is als concept immers 200 jaar oud en is uitgedacht in een tijd dat er nog geen sprake was van internet, van digitalisering of van een global community.  De wereld van bijvoorbeeld de muziekuitgave of boekuitgave zoals we die vandaag kennen is nog steeds georganiseerd op een wijze die vóór het internettijdperk al zijn nut had, maar vandaag de ingehaald is door de feiten.  Het is een wereld van tussenpersonen die artiesten in contact brengen met het publiek en in ruil daarvoor stevige vergoedingen opstrijken.

Vandaag echter brengt het internet artiesten rechtstreeks in contact met hun publiek.  De rol van muziekuitgevers of boekenuitgevers is van veel minder doorslaggevend belang geworden en dat alles zorgt voor een verschuiving van de macht van tussenpersonen naar de artiest zelf.

Alleen is het nog al te vaak zo dat de versnippering van auteurswetgevingen tussen verschillende landen –en in de eerst plaats dan natuurlijk binnen de EU- zorgt voor praktische moeilijkheden om ook effectief tot een ééngemaakte digitale markt voor auteursrechtelijk beschermde werken te komen, praktische moeilijkheden die niet zozeer de industrie treffen, maar wel de individuele en economisch minder sterke auteurs, die op dit ogenblik niet ten volle kunnen genieten van de mogelijkheden die de digitale evolutie hen zou kunnen geven.

Die analyse is zeker niet nieuw en het is ook niet de mijne, maar diezelfde analyse met zeer veel overtuiging uit de mond van een vooraanstaande Europese politica als mevrouw Kroes te horen is een aangename verrassing.

Op het Forum d’Avignon koos Europees Commissaris Kroes zeer duidelijk de kant van de kleine, individuele artiesten, die roepen om een nieuw concept van auteursrechten en vooral om een nieuw economisch model, dat de belangen van de industrie loslaat en voluit de weg van het directe contact tussen auteurs en publiek kiest.

Mevrouw Kroes onderstreepte in haar speech dat het auteursrecht zich niet heeft aangepast aan het internet en dat voornamelijk de versnipperde auteurswetgevingen en de macht van de industrie een echte grenzenvrije digitale markt in de weg staan.  De Europese Commissaris gaat zelfs zover de ‘tussenpersonen’ die de platenindustrie of uitgeverswereld zijn als “Gatekeepers of the Ancient Regime’ af te schilderen.

Mevrouw Kroes benadrukt ervan overtuigd te zijn dat enerzijds het internet geen bedreiging vormt voor oude media als tv en radio en dat anderzijds de convergentie tussen deze media de sleutel is naar de toekomst.  Convergentie betekent voor haar ‘creatieve vrijheid en vernieuwende content die tegemoet komt aan de verwachtingen van een nieuw publiek dat mee evolueert met kunst en content’.

De Commissaris wil op Europees niveau een debat lanceren over een nieuwe kijk op auteursrecht.  Wat precies onder deze nieuwe kijk verstaan moet worden is vooralsnog onduidelijk, maar Neelie Kroes kon wel al enkele concrete initiatieven van haar kant aankondigen.

Zo wil zij de transparantie en controle over de collectieve beheersvennootschappen (SACD, SABAM, SIMIM, SAJAM, Auvibel en talloze andere) dringend herbekijken, een onderwerp dat in België weinig weerklank zal vinden, aangezien de controle op de beheersvennootschappen nog niet zo lang geleden hervormd werd en deze vennootschappen nu al aan een streng toezicht onderworpen zijn.  In tegenstelling tot enkele andere eerste commentaren op de verklaring van mevrouw Kroes lezen ik en mijn collega’s bij Sirius Legal overigens nergens in de verklaringen van mevrouw Kroes dat zij de beheersvennootschappen zou willen ‘aanpakken’, laat staan dat zij deze zou willen afschaffen.  Het lijkt ons evident dat zij met ‘tussenpersonen’ de spelers uit de industrie bedoelt die tussen auteurs en gebruikers staan en niet de beheersvennootschappen, die de vertegenwoordigers van de auteurs zijn.

Daarnaast wil de commissaris dringend een regeling uitwerken voor zogenaamde Orphan Works.  Dit zijn kunstwerken waarvan de auteursrechtelijke beschermingsduur nog niet is verstreken, maar waarvan niet kan worden vastgesteld wie de auteur is.  Het gevolg is op dit ogenblik dat zulke werken niet geëxploiteerd kunnen worden.  Muziekwerken en boeken bijvoorbeeld blijven onuitgegeven en een aantal digitaliseringsprojecten worden ernstig afgeremd door de massa aan Orphan Works die wél een groot belang hebben voor het grote publiek, maar die niet gedigitaliseerd kunnen worden.  Over het probleem van de Orphan Works organiseert het advocatenkantoor Wardynski & Partners overigens een erg interessant debat op 16 november as. in de gebouwen van het Europees Parlement in Brussel (“Orphan works – an example of the unsolvable conflict between the author and the society“), waar ook Sirius Legal aanwezig zal zijn.

Tenslotte kondigt mevrouw Kroes een initiatief tot uniformisering van de thuiskopievergoedingen aan.  Ik schreef vorige week reeds een post over de recente beslissing van het Europees Hof van Justitie dat de Spaanse thuiskopieregeling onderuit haalde, hetgeen vergaande implicaties heeft voor de regelgevingen in heel wat lidstaten, waaronder België, en werd hierover kort geïnterviewd door De Standaard.  Auvibel liet inmiddels weten dat haar inziens de Belgische regeling conform de Europese rechtspraak, is, wat m.i. voor erg veel kritiek vatbaar is, maar een en ander kan dus binnen afzienbare tijd achterhaald worden door deze nieuwe initiatieven.

Bovendien wil mevrouw Kroes een grensoverschrijdend system van licenties installeren, dat zij als volgt motiveert: “Instead of a dysfunctional system based on a series of cultural Berlin walls, I want a return to sense. A system where there is scope to create new opportunities for artists and creators, and new business models that better fit the digital age. Speaking for myself, I will remember artists and citizens with each step forward. My sight will remain firmly on ‘une Europe des cultures’. Artists cast light on our world; our job is to let the light shine in.”

De vraag blijft voorlopig nog waar mevrouw Kroes precies naartoe wil en hoe een en ander er concrete moet gaan uitzien, maar het debat is in ieder geval gelanceerd.  Sirius Legal volgt dit debat verder op de voet en verneemt ook graag wat anderen hiervan denken.  Aarzel niet om ons te contacteren.